(¯`·.¸(¯`·.¸Uyghur Medeniyiti¸.·´¯)¸.·´¯)

Sunday, October 21, 2007

Uyghurlarning hüner – kesip adetliri - Tumaqchiliq

Sunday, October 21, 2007

Uyghur tumaqchiliqi uzun tarixqa, özige xas en'eniwi milliy alahidilikke ige. Uyghurlar en'eniwi yerlik tumaqlirini kiyishni özlirining ghururi, selteniti dep bilidu.

Uyghur tumaqliri yarishimliq, issiq bolushtek xususiyetke ige bolushtin tashqiri, gül qisip kiyishke, aldi – arqini aylandurup kiyishkimu eplik.

Tumaq rexti: qoli chéwer Uyghur ustilar tumaq rexti üchün kemchet, qama, söser, tiyin, tülke, süleysin, sughur, eltire, qoy, öchke, at térisi qatarliq bir yüz seksen üch xil haywanat térisini, tash üchün, duxawa, mexmel, moyit qatarliq herxil ésil rext we ester üchün her xil rextler ishlitilidu.

Türi: Uyghur tumaqliri er – ayal dep ikki chong türge bölünüsh bilen birge, yashlar, ottura yash, qérilar, diniy zatlar selle tumiqi we xilmu xil yerlik tumaqlar, mesilen, atush tumiqi, peyziwat tumiqi, qeshqer, xoten, kériye tumiqi, qaghiliq tumiqi, mekit tumiqi, yéngisar saghan tumiqi, kucha tumiqi, qomul tumiqi dégen'ge oxshash yerlik tür, nusxilargha bölünidu.

Tumaqchiliq saymanliri: tére késidighan pichaq, ester, tashliq rext késidighan qaycha, yip, yingne, paxta, qélip, nawat, chiwiq, qara gül, reng we bashqa perdaz buyumliri.

Tikilishi: herqandaq tére aldi bilen unda ashlinip, qurutulup, uwwulap yumshitilidu. Késishte térining yüizidin endize qoyup töt talaliq, alte talaliq qilip ölchemlik keskendin kéyin ularni bir – birige chétip, tumaqning töpisini püttüridu. Eger tumaq yaki qulaqchilargha ester almaq bolsa, rextke paxta sélip sérip, töpe talasidek késip chiqip, töpini esterge kiydüridu. Etrapini yömep tikip bolup, qélipqa sélip qaycha bilen moylirini qirqip tengsheydu we su pürküp moyni chiwiqlap, sün'iy büdür qilidu, büdürining asan buzulmasliqi üchün nawat shirnisini aghzigha élip moygha pürküydu. Andin qéliptin chiqirip bazargha salidu.

Eger ishletken téining moyi alipasaq bolup qalsa öz renggige oxshitip boyaydu.

Tumaq, qulaqcha qatarliqlarning töpisi xurumdin ishlen'gen bolsa, öz renggide qara gül yaki ötük méyi bilen perdazlaydu.

Aq tére tumaqlargha aq siziqchiliq gül chiqiridu we gej bilen aq perdaz béridu.

Uyghur tumaqchiliri yalghuzla Uyghur tumiqi tikip qalmastin, qérindash milletlerning er – ayal tumiqini tikip jem'iyet üchün xizmet qilidu.